رمان مستاجر نوشته‌ی رولان توپور نویسنده و تصویرگر فرانسوی، یکی از آثار برجسته‌ی ادبیات روان‌شناختی و سورئال قرن بیستم است که نخستین‌بار در سال ۱۹۶۴ منتشر شد. این داستان عجیب و درگیرکننده، با تلفیقی از وحشت، جنون، هویت‌پریشی و بیگانگی، خواننده را به عمق روان یک شخصیت تنها و در حال فروپاشی می‌برد.

ماجرا از جایی آغاز می‌شود که ترلکوفسکی، مردی لهستانی‌تبار، یک آپارتمان جدید در پاریس اجاره می‌کند؛ اما این آپارتمان پیش‌تر محل زندگی زنی بوده که خودکشی کرده است. به‌مرور، او متوجه رفتارهای عجیب و خصمانه‌ی همسایه‌ها می‌شود و در فضایی وهم‌آلود، میان مرز واقعیت و خیال سرگردان می‌گردد. داستان به‌تدریج به کابوسی روان‌شناختی تبدیل می‌شود که در آن، ترلکوفسکی هویت خود را از دست می‌دهد و گویی به شخصیت مستأجر پیشین تبدیل می‌شود.

مستاجر را می‌توان هم داستانی درباره‌ی ارواح و تسخیر دانست و هم تحلیلی عمیق بر مسئله‌ی هویت، بیگانگی، گناه، پارانویا و وسواس‌های روانی. فضای داستان، کابوس‌وار و خفقان‌آور است و شباهت‌هایی با آثار کافکا، به‌ویژه «مسخ» و «محاکمه» دارد. همین کیفیت کابوس‌گونه باعث شده بسیاری آن را اثری کافکایی توصیف کنند.

رولان توپور با نگاهی نقادانه و هنرمندانه، زندگی در جامعه‌ی مدرن را به تصویر می‌کشد؛ جامعه‌ای که در آن فرد در میان ساختارهای ناپیدا و فشارهای اجتماعی، آرام آرام هویت خود را از دست می‌دهد و به موجودی دیگر تبدیل می‌شود.

رمان مستأجر در سال ۱۹۷۶ توسط رومن پولانسکی به فیلمی سینمایی تبدیل شد. پولانسکی خود در نقش ترلکوفسکی بازی کرد و توانست فضای دلهره‌آور و روان‌پریش داستان را به‌خوبی به تصویر بکشد.

اگر به ادبیات روان‌شناختی، داستان‌های تیره و فلسفی، یا آثار کافکایی علاقه دارید، رمان مستأجر می‌تواند تجربه‌ای منحصربه‌فرد برایتان رقم بزند. داستانی که ذهن را تسخیر می‌کند و تا مدت‌ها بعد از خواندن، در فکر خواننده باقی می‌ماند.