رمان «مرده باد سقراط» نوشته‌ی مهدی فروتن، تصویری تلخ و اندیشمند از زندگی مردی است که در میان رویه‌های خشک اداری و زخم‌های روحی و جسمی، به‌تدریج به پرسش از معنای مرگ می‌رسد. سقراط، مردی میانسال و کارمند بخش بایگانی ثبت احوال، درگیر سل استخوان است؛ بیماری‌ای که مثل زندگی او، آهسته و دردناک پیش می‌رود. پس از خودکشی پدرش، که تنها هم‌خانه و نزدیک‌ترین فرد به او بوده، نظم اندک زندگی سقراط در هم می‌ریزد و او در بحران اندیشه و احساس، به مرور از جهان بیرون فاصله می‌گیرد. خانه‌اش، محل کارش، آدم‌های اطرافش، همه به صحنه‌های تکرار و بی‌معنایی بدل می‌شوند.

سقراط در برخورد با شخصیت‌هایی چون زن و مرد صاحب‌خانه، همکاران اداری، دکتر آیت و لیلا ــ معشوقه‌ سال‌های دور ــ جنبه‌های مختلف وجودی خود را بازمی‌بیند. هر رابطه، پنجره‌ای است به گوشه‌ای از درون اسیر و متلاطم او: تمایل به رهایی، اضطراب از تنهایی، یا درگیری با گذشته‌ای که هنوز در ذهنش زنده است. خاطرات لیلا، که سال‌ها پیش در کشوری بیگانه با او زندگی می‌کرده، سقراط را در فضای تعلیق میان گذشته و حال نگه می‌دارد؛ جهانی که مرز واقعیت و خیال در آن مبهم شده است.

یکی از لحظات کلیدی رمان، تماشای مستند حیوانات است؛ جایی که سقراط تصویری ذهنی از خرگوشی در لحظه شکار توسط کفتار می‌سازد، و در ذهن خود، خرگوش را در کالبد شکارگر می‌بیند. این تصویر به تمثیلی فلسفی از جاودانگی و چرخه بی‌رحم زندگی بدل می‌شود: سقراط گویی خود را گاه قربانی و گاه شکارگر می‌بیند، انسانی میان تسلیم و مقاومت. از این نقطه، مبارزه‌ای درونی آغاز می‌شود ــ تلاشی نه برای نجات، بلکه برای معنا بخشیدن به زیستن در جهانی که مرگ سایه دائمی آن است. این تلاش، رنگی دن‌کیشوت‌وار دارد؛ جدالی مضحک و در عین حال شریف در برابر بی‌معنایی.

زبان فروتن در این رمان ساده، مستقیم و بی‌اغراق است؛ بیشتر مبتنی بر مکالمه‌های خشک اداری، جزئیات روزمره و جریان ذهن سقراط. روایت از بیرون به درون حرکت می‌کند؛ از فضای ثبت احوال و اجاره‌خانه به تب‌دارترین گوشه‌های ذهن مردی که میان پوسیدگی جسم و زنده‌مانی روحش گیر افتاده است. طنز تلخ و نگاه فلسفی اثر، در کنار واقع‌گرایی آرام نویسنده، فضایی می‌سازد که نه به دنبال پاسخ است و نه رهایی؛ بلکه تصویری از انسانی است که می‌کوشد در مرز میان زیستن و مردن، معنایی بیابد.

«مرده باد سقراط» بیش از هر چیز درباره فرسودگی و خودآگاهی است: درباره مردی که مرگ را فقط در بیرون نمی‌بیند، بلکه آن را در استخوان‌ها، خاطرات و روزمرگی‌هایش حس می‌کند.